Nieuws/achtergrond - RSI aanpak bij uitgevers strandt

Waar blijft de interne rsi-consulent?

Leer uitgeverijmedewerkers zelf hun collega's te adviseren over gezond werken, zo sprak de uitgeverijwereld in een arboconvenant af. Maar nakomen, ho maar...Bij uitgever Malmberg heeft de interne rsi-consulent zijn geld inmiddels al ruim opgebracht. 

Intermediair/PW, Andrea van Dael 

Vol enthousiasme ondertekenden ze eind 2002 het arboconvenant Gezond Uitgeven!: het Nederlands Uitgeversverbond (NUV) namens 247 uitgeverijen, vakbonden, en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Het convenant heeft betrekking op 15.000 werknemers in de boeken-, tijdschriften- en krantenbranche. Enkele van de doelen: een daling van het aantal werknemers met rsi-klachten van 85 naar 62 procent, reductie van werkdruk, en preventie van rsi en verzuim.

De sector betaalt de ene helft van de uitvoering van het convenant, SZW de andere. Daaronder ook de ontwikkelkosten voor een branchespecifieke cursus waarin uitgeverijmedewerkers worden opgeleid tot interne rsi-consulent.

Vermeende voordelen? Zo'n consulent kan binnen een organisatie direct antwoord geven op vragen over werkplekinrichting en het gebruik van hulpmiddelen als papierhouder of muis. Ook kan hij collega's adviseren over hun werkhouding en de afstelling van bijvoorbeeld meubels. Dat zou moeten resulteren in preventie, minder rsi-klachten en het voorkomen van eventuele herhaling van rsi.

Productiever
Rsi-consulent word je niet zomaar. Cursisten leren in een tweedaagse cursus hoe repetitive strain injury (rsi) aan nek, schouders, pols en vingers kan ontstaan en hoe je dit voorkomt. Ook worden, middels simulatiegesprekken, communicatievaardigheden getraind.

Anneliese Smoorenburg (53), projectcoördinator van het arboconvenant en al langere tijd in de uitgeversbranche werkzaam, legt uit waarom: ‘Een rsi-consulent moet goed kunnen overbrengen waarom bijvoorbeeld een andere houding belangrijk is. Als hij of zij goed communiceert, worden zijn of haar adviezen niet als pesterig of betweterig ervaren, maar als iets wat collega's helpt om gezondheidsklachten te voorkomen. Of om minder moe te worden.'

En productiever. Korte pauzes lijken belemmerend te werken, maar komen in de praktijk juist de productiviteit ten goede, weet Smoorenburg. Net als de gehele rsi-preventie, omdat minder mensen ziek thuis terechtkomen.

Ondanks de mogelijke kostenbesparing op lange termijn, liet slechts een handjevol uitgeverijen werknemers de cursus volgen. Een ondertekend convenant is één, implementatie door managers blijkbaar een tweede. Reden: werknemers besteed je niet makkelijk twee dagen uit. Maar vooral de cursuskosten spelen mee: 695 euro per persoon voor de tweedaagse cursus, of 2950 euro per tien personen voor een eendaagse in-company training op maat.

‘De cursus is in beginsel kostbaar, maar levert uiteindelijk geld op. Rsi-klachten komen veel voor bij journalisten', zegt ook p&o-functionaris Margriet Modderman (42) van BN/De Stem-PZC. Dit dagbladbedrijf liet zich niet door de prijs afschrikken. Negen mensen van de afdelingen commercie, facilitaire zaken, p&o en de redactie werden er onlangs opgeleid tot rsi-consulent.


Werkdruk
De vele rsi-klachten in de uitgeversbranche ontstaan door een combinatie van werkdruk en computerwerk (zo'n 90 procent van de dag). Werkplekken zijn niet altijd goed ingericht, en werknemers nemen in hun concentratie al snel een verkeerde houding aan. Ook de werkcultuur is een bron van risico's, zo constateert de uitgeversbranche zelf in 1999.

Heeft met zoveel deadlines en computerwerk zo'n cursus dan nog wel zin? Smoorenburg: ‘Beeldschermwerk is niet per definitie ongezond, als je het op een gezonde manier verricht. Pauzes zijn noodzakelijk. Een blokje om in je pauze. Naar een collega toelopen in plaats van e-mailen. Deadlines leveren inderdaad werkdruk op, daar kiest men ook voor in deze - overigens leuke - branche, maar binnen die werkdruk kan wat stoom van de ketel.'

Er moet misschien ook aan een werkcultuur worden gesleuteld, stelt Smoorenburg. Een manager kan bijvoorbeeld het verzoek krijgen om werkprocessen iets anders te stroomlijnen. ‘Een voorbeeld: stel dat overwerk steeds op de schouders van drie medewerkers terechtkomt. Die zitten daardoor vaak gestresst achter de computer. Misschien kan de werkdruk beter worden verdeeld. Daarover kan de rsi-consulent signalen afgeven richting het management.'

Smoorenburg, die ook arbocoördinator is bij Veen Bosch & Keuning Uitgevers NV, gelooft duidelijk in de gunstige langetermijneffecten van de cursus rsi-consulent. Ze gaat uitgeverijen langs als ambassadeur voor de cursus. ‘Ik betreur de matige aftrek. Ik begrijp het kostenprobleem wel: het convenant werd ondertekend toen het economische tij gunstiger was. Toch probeer ik uit te leggen dat de kosten voor de baten uitgaan.'

Bert Verhoeven (54), gebouwbeheerder bij educatieve uitgeverij Malmberg in Den Bosch ervaart de langetermijneffecten ook. Hij volgde de cursus twee jaar geleden en gaf als rsi-consulent inmiddels vele adviezen. ‘Je leert in de cursus ook dat je verder moet kijken dan aanpassingen alleen. Werkdruk kan de eigenlijke oorzaak van rsi-klachten zijn. Een rsi-consulent kan vertrouwenspersoon worden en signalen hierover oppakken. Ik stimuleer mijn collega's om met stressproblemen naar de p&o-afdeling te gaan.'

Op de tweede etage van Malmberg, op de afdeling voorlichting, toont Verhoeven diverse aanpassingen. Overal beukenhouten bureaus op verschillende hoogtes, verstelbare monitorbladen, en verschillende muizen. Verhoeven: ‘Tja, zo'n bureau kost het dubbele van een normaal bureau. Maar hoeveel kost het als een vormgever ziek thuis komt te zitten?'

Verhoeven: ‘Kijk, Christa hier was gewend aan een voetenbankje. Maar ze kreeg een bureau met meer verstelmogelijkheden en het bankje werd onnodig. Punt is namelijk dat je voor een voetenbankje je stoel weer hoger moet instellen, etcetera.' Christa: ‘Ik vond het eerst erg jammer dat ik mijn vertrouwde bankje moest wegdoen. Nu zie ik het belang van de genomen maatregelen: mijn polsklachten zijn weg.'

Tegenover haar zit Angela, een kleine vrouw met een bureau op de laagste stand. Ze gebruikt een muisjoystick en een klein toetsenbord. Angela: ‘Ik heb te smalle schouders voor een breed toetsenbord. Typen was daardoor heel vermoeiend.' Haar ernstige rsi-klachten zijn als sneeuw voor de zon verdwenen.

Op de afdeling vormgeving stáát opmaker Ferdie achter zijn beeldscherm. Zijn werktafel is elektrisch verstelbaar, evenals zijn monitorsteun. ‘Ik werk de hele dag achter de computer. Door afwisseling in staan en zitten heb ik geen klachten.' Verhoeven: ‘Tja, zo'n bureau kost het dubbele van een normaal bureau. Dat is even investeren. Maar hoeveel kost het als een vormgever ziek thuis komt te zitten?'

‘Sinds de maatregelen en adviezen van de rsi-consulent is het aantal rsi-klachten hier met ongeveer de helft verminderd, tot zo'n 10 procent', zegt p&o-functionaris Sjors van der Zande (60) van Malmberg: ‘Voordeel van een consulent op de werkvloer is dat hij snel reageert op vragen en klachten. Ik ga binnenkort een oproepje doen voor meer rsi-consulenten in het bedrijf, een per Malmberg-tak. Eén consulent op driehonderd werknemers is eigenlijk te weinig.'

Valse verwachtingen
Malmberg gaf vorig jaar 5000 euro uit aan rsi-preventieve artikelen, zo'n 20 euro per persoon. Niet alle uitgeverijen hebben budget voor grote aanpassingen of stellen dat beschikbaar.

Modderman: ‘Voordat rsi-consulenten aan de slag gaan, is het daarom van belang dat er eerst goede afspraken komen. De consulenten en managers moeten weten binnen welke randvoorwaarden consulenten kunnen en mógen adviseren en opereren. Zo voorkom je valse verwachtingen en eventuele frustraties bij rsi-consulenten en collega's. Als er geen budget voor grote aanpassingen is, moeten de consulenten roeien met de riemen die ze hebben.'

Smoorenburg blijft knokken voor meer afname van de cursus. Ze vestigt hoop op het gegeven dat bedrijven vanaf 1 juli wettelijk verplicht zijn preventiemedewerker(s) aan te wijzen. Die moet ook een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) gaan uitvoeren. Smoorenburg: ‘De cursus kan wellicht worden uitgebreid met één dag, waarop getraind wordt in het uitvoeren van een RI&E. Op grond van de veranderde arbowetgeving kunnen we de training opnieuw aanbevelen binnen de branche. Dan is het mooi dat er vanuit het convenant al een product op de plank ligt.'