Reportage/achtergrond - Drugsgeuren en schone schijn

De fractieleiders van de vier grote partijen spuiden hevige kritiek na een werkbezoek aan Aruba, twee weken geleden. Arubaanse bewindslieden werken samen met de drugsmaffia; georganiseerde criminelen nestelen in het bestuur en de oppositie wordt de mond ge snoerd, zo was te horen. Onzin, zegt J. Eman, premier van Aruba. Het eiland voerde afgelopen tien jaar een inhaalslag en grote economische voorspoed volgde. De wereld bekijkt zo'n stormachtige groei met argusogen, en dat is de voedingsbodem voor zwartmakerij, aldus de minister-president. De economische groei van Aruba onder de loep. Blijft de economie zo rooskleurig?

door Andrea van Dael

ORANJESTAD/ROOSENDAAL _ Aruba. Fractievoorzitter Bolkestein noemde happy eiland Aruba eens een roversnest. De Colombiaanse schrijver Gabriël Garcia Marquez spreekt van smokkeleiland en voor Nieuwe Revu is het een drugsparadijs. Een paradijs is het, zo leert een lift langs de westkust. Witte stranden, blauwe golven. Een droge, zengende hitte -in Aruba wordt het nooit winter. Salsanoten swingen de autoraampjes uit. De bestuurder, inwoner van Oranjestad, en pas geremigreerd uit Nederland, wijst: 'Goh, zijn ze daar ook weer aan het bouwen!' De Arubaan doelt op een pastelkleurig torencomplex, met poortvormige zwarte gaten die ooit als ramen moeten dienen. Het gebouw ziet er onheilspellend uit. Nu nog wel, maar niet lang meer. De belendende citroenkleurige droompaleizen voor de gegoede toerist zagen er ook eens zo uit. 'Niet te geloven zeg. De hoeveelheid vier en vijfsterren die aan de kust zijn verrezen. Aruba wordt nog eens modern. Zo was het vroeger niet hoor. In de vijf jaar dat ik in Nederland woonde is er enorm veel gebouwd. Je vraagt je af waar het geld vandaankomt', verzucht de inwoner van Oranjestad. Deze vraag echoot vaak op het 'happy island'. Op feestjes, in cafés, in de bus. Wie betaalt de casino's, de midgetgolfbaan? Hoe kan het dat een buitenlander met lege zakken op het eiland aankomt, en een week later in een slee rijdt en zonder lening een grote onderneming opstart? Volgens velen hangt er een geur van drugs boven het eiland. De populaire media en Nederlandse politici versterken die indruk. Niet zo verwonderlijk: Latijns-Amerika is kweekvijver van drugs en Europa en de Verenigde Staten vragen om de verdovende middelen. Aruba ligt tussen klant en fabrikant in.

Witwassen

De minister van economische zaken van Aruba, Tico Cruz, wordt moe van de aantijgingen. Hij balt zijn vuist even samen. Aruba is het kleinste benedenwindse eiland, maar wegens de in 1986 verworven 'status aparte' heeft het een eigen regering. Cruz: 'In Aruba wordt geen drugsgeld witgewassen. Aruba is klein, de afstand met de politiek kort. Geruchten ontstaan al snel. Nederlands-Arubaanse onderzoeksteams en de Centrale Bank ontdekten niets illegaals bij casino's en de vrije handelszone. We willen af van het imago van drugsland en namen daarom ook veiligheidsmaatregelen. We hebben een Meldpunt Ongewone Transacties met scherpe voorschriften.' Ook de Nederlandse oud-minister De Ruiter van justitie vond geen aanwijzingen voor verstrengeling van politiek, economie en drugsbelangen. Commissie De Ruiter deed onderzoek naar aanleiding van een Arubaanse 'IRT-affaire' en toverde spraakmakende voorstellen uit de hoge hoed. Daarover zijn de laatste woorden nog niet gezegd, zo bleek afgelopen week. Volgens Cruz is de economische voorspoed in Aruba te danken aan een economisch herstelplan. 'Nadat in 1985 de Exxonraffinaderij dichtging, werd er flink geïnvesteerd in de toeristenbranche. Toerisme geeft andere bedrijvigheden een push: de financiële centra, (lucht)haven, handel en telecommunicatie.' Voor hotels werden stapels bouwgaranties afgegeven, ofwel investeringspremies. Investeringen van particulieren en de overheid worden volgens Cruz goed op elkaar afgestemd. Met succes: de werkloosheid zakte van dertig naar nul procent. Gehandicapten, bejaarden en minima kregen hogere uitkeringen. En Aruba's gemiddelde inkomen per persoon per jaar is momenteel het hoogste in het Caribische gebied, ongeveer 28.000 gulden. Dit jaar is het startschot gelost voor een tweede economisch actieplan. Cruz: 'We gaan investeren in onze mensen. We willen met minder werknemers meer doen.' De arbeidsproductiviteit moet dus hoger. De regering wil meer lokale werknemers in de olieraffinaderij en de onroerendgoedsector. Zij probeert daarom Arubanen uit de hele wereld terug te halen. Informatie over vacatures is binnenkort eenvoudig op te vragen in het Arubahuis in Den Haag. Arubanen kunnen ook informatie vinden over opleidingen op hun geboortegrond. Die zijn van belang voor de verdere loopbaan van de remigranten. Via een informatiecentrum in Nederland kunnen Arubaanse bedrijven op hun beurt gegevens bemachtigen over personen die willen remigreren.

Oranjestad, hoofdstad van Aruba. Nog geen honderd meter van een verloederd gebouw uit de vorige eeuw, torent het roze Sonesta Hotel. Het herbergt logés, maar ook koopjesjagers. Op de begane grond glinstert namelijk het luxueuze winkelcentrum 'Seaport Village'. Met dollartekens in de ogen en dollarbiljetten in de tassen, banen _veelal Amerikaanse_ toeristen zich een weg langs plantenweelde, pilaren en fonteinen. Kleding, sieraden en delicatessenwinkels lokken hen met geraffineerde geuren. En ook hotelgasten sjezen rond. Glazen liften met letterlijk gouden randjes brengen hen naar hotelkamers op de hogere etages. Want the sky is the limit. Tenminste: the sky lijkt the limit.

Misschien is de toekomst van Aruba minder rooskleurig dan lijkt. Het eiland is afgezien van zon en witte stranden verstoken van grondstoffen. Daarom is het wel erg afhankelijk van het modegevoelige toerisme. Er hoeft maar iets te gebeuren _hogere prijzen, moord op een toerist_ en Aruba's economie zakt in als een plumpudding. De Nederlandse Commissie Schuldenproblematiek waarschuwde voor deze kwetsbaarheid. Ook de Arubaanse Investeringsbank benadrukt al jaren dat Aruba moet zoeken naar andere winstgevende sectoren. In een van haar recente rapporten staat dat 'de overheid vooralsnog weinig andere activiteiten ontwikkelt'.

Natuurbronnen

En de toeristenbranche kan niet blijven groeien. Een woordvoerder van de investeringsbank: 'Verder gebruik van de grond is af te raden. Aruba heeft maar een aantal natuurbronnen, deze moet je niet uitputten. Toeristen komen juist op de natuur en milieu van het eiland af.' Cijfers wijzen uit dat de impuls van toerisme op andere bedrijvigheden _waar minister van economische zaken Tico Cruz over sprak_ wel meevalt. De winkels en het cruisetoerisme floreren, maar de haven en de financiële handel draaien op een laag pitje. Ook heeft premier Eman misschien iets te enthousiast de ouderdoms- en andere sociale uitkeringen verhoogd. Volgens deskundigen kan dit de overheid te veel gaan kosten en als een molensteen gaan werken.

Dollars

En dan is er nog het probleem met de gebuikte munt op het eiland. In veel winkels op de boulevards aan zee prijken alleen prijskaartjes met dollars erop. Wil je een fotorolletje met Antilliaanse florijnen betalen, pakt de winkelbediende zuchtend en steunend een rekenmachientje van de plank, waarna je vervolgens relatief meer moet betalen dan als je dollars in de hand had. De volgende keer weet je beter en neem je groene biljetten mee. De aanstaande president van De Nederlandsche Bank (DNB), A. Wellink, vindt dat link. Hij waarschuwt Aruba dat er niet te veel met dollars moet worden afgerekend. Er zijn meer dollars dan Arubaanse florijnen in omloop. De Arubaanse centrale bank heeft op het dollarverkeer geen grip, met alle nadelige gevolgen voor de economie van dien. Het gevaar van inflatie dreigt. Door veel geld in wegen en gebouwen te pompen, kan de economie oververhit raken. En stel dat de toeristenbranche uiteindelijk inzakt. Mochten Eman en Cruz de waarheid spreken en wordt er geen drugsgeld op het 'happy island' witgewassen, dan kan Aruba niet op deze inkomsten terugvallen. En anders biedt het drugsgeld ook geen zeker vangnet. Dan steken Bolkestein en consorten zoveel mogelijk een stokje voor het witwassen van mafiagelden en is het afgelopen met de invloed van rijke families op de politiek. 

Tijdens de lift door Oranjestad passeren we een opgejaagde ezelfamilie. De bestuurder verzucht: ,,Tja, de ezels in Aruba hebben liever de armere tijden terug. Omdat er zoveel gebouwd wordt, zijn de wilde ezels verjaagd van hun leefgebieden. Ze zwerven nu 'gejaagd' rond in kleinere gemeenten."

<Blok onder>

Antillen

Op de omringende Nederlandse Antillen klinken de salsanoten minder vrolijk. Toeristen uit met name Amerika en Nederland blijven weg ten koste van het BBP. De export en koopkracht worden kleiner en kleiner en de concurrentiepositie zwakker. Het Internationaal Monetair Fonds legde begin deze maand een voorstel op tafel om de opgelopen begrotingstekorten terug te dringen. Een omzetbelasting wordt ingevoerd, de overdrachtsbelasting en benzineaccijns verhoogd. Dit spekt de overheidskas enorm. En het gigantische en dure ambtenarenapparaat moet gehalveerd. Bijnaam voor de rijksdienaren is: 'kinderen met waterhoofden'. Het lood op de schouders van Antillianen wordt steeds zwaarder. De uitkeringen zijn momenteel slechts driehonderd gulden per maand, het minimuminkomen 420 gulden. De werkloosheid is hoog. Antillianen hebben jaarlijks zo'n 19.000 gulden te besteden. Onderwijl worden de prijzen hoger. Oorzaak van de financiële ellende op de Antillen is de opeenstapeling aan tekorten. De bodem van de Antilliaanse schatkist is al jaren zichtbaar. De huidige overkoepelende regering in Willemstad nam twee miljard aan schulden over van het vorige bewind. En er zijn nog de pijnlijke naweeën van de uitbarsting van de orkaan Luis op Sint Maarten. Niet alleen kost de wederopbouw veel, ook vliegen vakantiegangers voortaan liever een paar eilandjes verder. Maar de Antillen hebben in potentie meer mogelijkheden om het hoofd boven water te houden dan Aruba. In potentie. Er is een grotere haven (Willemstad) en een grotere raffinaderij dan op Aruba. Ook is er een vrij brede informele sector. De heer R. Sorton, economisch specialist bij het Antillenhuis in Den Haag, plaatst hier kanttekeningen bij. 'De Antillen kunnen zich niet op eigen kracht uit het moeras trekken. Er moet meer scholing komen. En investeringen. Premier Pourier is dan ook naarstig op zoek naar investeerders. Afgelopen maand bezocht hij KPN en Shell. De handels en transportactiviteiten kunnen hoger, maar daarvoor moet nog veel worden onderhandeld. In ieder geval houden de Antillen veel geld over als het ambtenarenapparaat zou inkrimpen. Dat kan in premies worden omgezet om investeerders te lokken', aldus Sorton. Aruba staat nu nog in bloei, de Antillen aan de rand van de afgrond.

<Feiten>

  • Uit het verslag van de Centrale Bank van Aruba blijkt dat het aantal toeristenovernachtingen in de eerste vijf maanden van 1996 met 9,4 procent groeide. In 1995 zetten 600.000 toeristen voet op Aruba; 
  • De Antilliaanse regering zetelt in Willemstad, op Curacao. Premier M. Pourier bestiert vijf eilanden. Aruba weekte zich in 1986 los uit het Antillenverband en verwierf de status aparte;
  • Nederland bemoeit zich in principe alleen met defensie en buitenlandse zaken, maar daar kàn verandering in komen. VVD en PvdA willen Aruba onder curatele stellen als premier Eman geen maatregelen neemt om 'democratischer te besturen'.
  • De Antillen hebben een schuld van tachtig procent van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Aruba kent een schuldniveau van veertig procent van het BBP.
  • Aruba heeft circa 85.000 inwoners, de Antillen zo'n 200.000.
  • Er verblijven in Nederland in totaal 90.000 Antillianen en Arubanen.  

Brabants Nieuwsblad, 1996

<Fotobijschrift, boven>:

Door de bebouwing verjaagde wilde ezels zoeken rustige plekken op (foto genomen in Oranjestad) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Terug naar vorige pagina