Portret - Eelco Smits floreert bij Toneelgroep Amsterdam

 

Eelco Smits wint prestigieuze prijs 2018

Foto: rechts Eelco Smits als jongeling Tognino in Zomertrilogie 

Bescheiden succesvol 

Subtiel en gedistingeerd komt hij over. En met een jongensachtige gloed. De Tilburgse Eelco Smits (32) laat zich zelden interviewen, maar wil na aandringen toch wel in the picture staan. De acteur van Toneelgroep Amsterdam over zijn leven in een vast ensemble. ‘Ik wil er niet weg.'

Door Andrea van Dael

De bus met een groot gezelschap van Toneelgroep Amsterdam rijdt deze woensdag in februari trager over de weg. Oorzaak: hevige sneeuwval. Tegen half zes, anderhalf uur voor dertien acteurs de Zomertrilogie van Carlo Goldoni gaan vertolken, arriveren ze lachend in het Eindhovense Parktheater. Smits kleedt zich snel om en laat het interview gewoon doorgaan; in zijn relatief kleine rol als dokterszoon Tognino bestijgt hij de Bühne toch iets later. Een komische rol die de jonge acteur past, hij geeft de 18de eeuwse, maar opnieuw actuele komedie een erg humoristische noot. Evenzo goed schittert Smits op het podium als de intense aan aids lijdende Prior in Angels at America bijvoorbeeld, of eerder als de hevige, complexe Orin in Rouw Siert Electra, waarin extreme emoties over elkaar heen tuimelden. Die heftigheid en ook het spektakel in de regiestijl van T.A.-directeur en regisseur Ivo van Hove, spreken Smits aan. De ‘hardheid en rauwe eerlijkheid' op het podium raakten hem al als middelbare scholier, toen hij voorstellingen van Zuidelijk Toneel en Toneelgroep Amsterdam in Theaters Tilburg bekeek, vlakbij zijn woonplaats Goirle bij Tilburg. ‘Bij het Goirles Volkstoneel ontdekte ik mijn passie voor het theater. Alle facetten spraken me aan, we speelden boerenstukken in de open lucht, zoals De Bende van Jan de Lichte.' Na een gesprek met zijn decaan op de middelbare school besloot Smits dat hij acteur wilde worden. ‘In mijn omgeving en familie was kunst en studeren niet vanzelfsprekend. Gelukkig steunden mijn ouders me in mijn keuze. Zonder meer.' Smits' vader, een Goirlese kapper, is zich uiteindelijk ook zelf op amateurtoneel gaan storten.

Smits doorliep havo en atheneum om zichzelf optimaal klaar te stomen voor de Toneelacademie Maastricht. De culturele avonden die hij op zijn Goirlese middelbare school had opgezet ‘puur als uitlaatklep voor mezelf', lacht hij heimelijk, zijn in ere gehouden. ‘Bijzonder dat ze er nog zijn. En ook dat mijn oud-docenten, tevens van mijn Tilburgse vooropleiding, nog steeds mijn voorstellingen bezoeken!' Niet zozeer voor een egotrip. Smits geeft weinig blijk van ijdelheid. Zoals Van Hove het benoemt: ‘Eelco is een vakman, nooit ingenomen of zelfvoldaan, wel een grote persoonlijkheid op het toneel.'

Emotioneren 

Smits opteert ook voor spelen in de grote zaal. ‘Als het je daar lukt om het publiek te emotioneren...Voor mij het mooiste wat er is. Het blijft heel bijzonder als mensen na afloop van een voorstelling zeggen dat ze herkenning vonden in een personage of ontroerd raakten.' Of als het publiek wordt meegezogen. ‘We speelden marathonvoorstellingen tot zes uur lang, zoals Romeinse Tragedies. Er ontstaat dan een bijzondere sfeer van verbroedering. Het publiek heeft ook hard moeten werken, ze hebben iets doorgemaakt.'

Spelen voor ontroering bij het publiek, daarbij je ego ondergeschikt maken, ziet Smits terug bij alle acteurs in Toneelgroep Amsterdam waarbij hij sinds 2005 is aangetrokken. De dertiger wil voorlopig niet weg bij dit grote huisgezelschap van Amsterdam met internationale allure. ‘Het is fijn om met vaste mensen te werken. Daardoor hoef je elkaar niet steeds af te tasten bij een nieuwe productie, anders zou ik eerst flink de kat uit de boom kijken. Je kunt meteen grotere stappen binnen het makersproces nemen.' Binnen het ensemble leven goede verhoudingen, na voorstellingen wordt er vrolijk nageborreld. ‘Natuurlijk zijn er ook wrijvingen, we zijn een heftige groep mensen bijelkaar. We dagen elkaar continue uit, want ieder doorloopt verschillende carrières. Sommigen onder ons spelen ook in tv-series en films, anderen niet: dat geeft gezonde competitie. Ook is er maar een aantal grote rollen te verdelen, daar azen we allemaal op. Maar dat houdt het wel spannend. Vaak snap ik wel waarom anderen een grotere rol krijgen, dat moet je wel blijven beredeneren, zo voorkom je frustratie.'

Prettig ook vindt hij dat de TA-acteurs niet verzanden in ellenlange discussies tijdens repetities. Smits: ‘Daar is ook geen tijd voor. We lezen een nieuw stuk twee dagen aan een tafel, overleggen een beetje, maar gaan dan al gauw de vloer op voor repeteren. Efficiënt, op afgebakende tijden.' Discussies zijn er wel met de regisseur. ‘Je blijft in gesprek tot je een regiekeuze begrijpt. Ivo van Hove neemt alles bloedserieus, al heb je een rol met één zin. Alleen dan kan je de rol ook goed vertolken,' aldus Smits die geroemd wordt om zijn intelligente tekstanalyse.

Zestien verschillende voorstellingen bij Toneelgroep Amsterdam speelde hij inmiddels, na een korte carrière bij het Rotterdamse stadsgezelschap Ro-theater. Subtiel zijn woorden kiezend, licht hij zijn werkwijze toe. ‘Ik kijk naar de situatie van een scène en denk: hoe voelt iemand zich daar? Dat geef ik vorm op een zo herkenbaar mogelijke manier.' Daarvoor put Smits niet uit zijn eigen leven: ‘Je kunt een scène wel goed begrijpen als deze lijkt op een eigen ervaring. Maar ik haal niet terug hoe ik daarin zelf reageerde, want het betreft een totaal andere situatie. Ik houd mijn eigen gevoelsleven grotendeels buiten de deur. Dat moet ook wel. Want pas dan kun je je personage heel helder neerzetten. Pas dan kan het publiek er iets bij gaan ervaren.' Toch erkent Smits -met grappige blik in de ogen- te opteren voor de meer ‘tobberigere' personages, want daarin herkent hij zich het best. ‘Overigens sta ik zelf steeds lichter in het leven.'

Ivo van Hove 

De chemie met Ivo van Hove is sinds zijn middelbare schooltijd niet meer verdwenen. ‘Ik snap hoe hij nadenkt over het leven, de emoties van mensen en de stukken die hij daarbij kiest. Zijn voorstellingen zijn compromisloos, soms heel hard en juist daardoor heel troostend. Er worden geen doekjes om pijnlijke menselijke gedragingen gewonden. En daardoor zijn situaties zo herkenbaar. Echt mooi.'

Smits kent louter positieve recensies in de pers, maar toch zie je hem niet in films en tv-series. ‘Ik ben ook nooit naar castingbureaus getogen en naar allerlei mensen toegestapt om me op de voorgrond te zetten. Ik wil dit wel, maar durf dit niet. Vermoedelijk toch door mijn Goirlese achtergrond: doe maar gewoon.' Smits zou ook wel meer grote rollen willen spelen. ‘De grote rol Prior ging me ook goed af. Ehm...het komt vanzelf, ik zie een lijn..' Net als de logische lijn die hij ziet in het repertoire van Toneelgroep Amsterdam, waarin Angels in America hem nog het meeste raakte. ‘Maar ook op Teorema ben ik erg trots, een bewerking van een film van Pasolini, waarmee we straks in New York staan.'

De grotere rollen voor de Tilburger gaan komen. Van Hove noemt Smits acteur van de toekomst: ‘Rollen te over, Edward 2 van Marlowe bijvoorbeeld en...waarom niet....Hamlet.'

(Brabant Cultureel, april 2010)

Terug naar vorige pagina